Kẹo mè xửng Huế: đặc sản cung đình và cách chọn đúng loại ngon

Kẹo mè xửng Huế là đặc sản truyền thống của cố đô, làm từ mạch nha, mè, đậu phộng và bột gạo, nổi tiếng với vị ngọt thanh và độ dẻo dai đặc trưng. Đây là món quà gần như bắt buộc mỗi khi du khách rời Huế, nhưng không phải ai cũng biết phân biệt mè xửng dẻo với giòn, hay chọn đúng thương hiệu giữa hàng chục cơ sở sản xuất tại đây.

Nguồn gốc tên gọi “mè xửng” và câu chuyện cung đình Huế

Tên gọi “mè xửng” ghép từ hai yếu tố: “mè” là vừng, và “xửng” chỉ cái xửng tre dùng để hấp trong quá trình chế biến. Có một cách giải thích phổ biến khác cho rằng “xửng” là cách hoán đường thành chất dẻo cô đặc, nhưng theo Từ điển Tiếng Huế của tác giả Bùi Minh Đức (in lần thứ 3, 2009), cách hiểu này thực ra là suy diễn từ một số luận văn nghiên cứu chứ chưa phải nghĩa gốc.

Về lịch sử, kẹo mè xửng có thể đã theo bà Từ Dũ từ miền Nam ra Huế với tên gọi ban đầu là “kẹo mè láu”. Một giả thuyết khác trong cùng tài liệu cho rằng “mè xửng” biến âm từ “mè thửng”, trong đó “thửng” là cách rang mè trộn đều để không bị cháy. Dù nguồn gốc chính xác chưa thống nhất, mè xửng đã gắn liền với Huế suốt hơn trăm năm và trở thành biểu tượng ẩm thực không thể tách rời khỏi cố đô.

Những thanh kẹo mè xửng Huế truyền thống phủ mè trắng xếp trên đĩa

>> Đọc thêm: Kẹo cau Huế: thứ kẹo không làm từ cau, mua ở đâu ngon nhất?

Nguyên liệu chính và quy trình làm kẹo mè xửng

Bốn nguyên liệu cốt lõi tạo nên mè xửng gồm mạch nha, đường, mè (vừng) và đậu phộng. Ngoài ra còn có bột gạo, bánh đa (bánh tráng) và vani tùy công thức từng cơ sở sản xuất.

Quy trình làm truyền thống gồm các bước chính:

• Nấu đường cát với nước cho tan hoàn toàn, sau đó cho mạch nha vào đảo đều trên lửa nhỏ khoảng 30 đến 40 phút cho đến khi hỗn hợp sánh dẻo.
• Trộn đậu phộng rang vàng và bột gạo vào hỗn hợp đường, khuấy liên tục để không bị vón cục.
• Rải mè rang vàng đã xát vỏ lên khuôn, đổ hỗn hợp vào, phủ thêm một lớp mè phía trên.
• Đợi nguội vừa tay rồi cắt thành từng thanh hoặc viên vuông, gói giấy bóng từng miếng.

Theo tìm hiểu của kinh nghiệm du lịch Huế, khâu hoán đường là bước quyết định chất lượng thành phẩm. Nấu quá lâu cho ra mè xửng giòn cứng, nấu vừa tầm sẽ được loại dẻo mềm có thể cuộn tròn rồi tự trở về hình dạng ban đầu khi thả tay.

Mè xửng dẻo và mè xửng giòn khác nhau thế nào?

Mè xửng dẻo mềm, có thể bẻ gập mà không gãy, vị ngọt thanh và dễ ăn hơn với người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ. Mè xửng giòn có kết cấu cứng hơn, giòn tan khi cắn, thường ngọt đậm và giữ được lâu hơn ở nhiệt độ phòng.

Ngoài hai loại cơ bản, một số thương hiệu còn có mè xửng mè đen dát mỏng như bánh đa, không chứa đậu phộng. Loại này phù hợp với người không thích vị béo bùi hoặc răng yếu không nhai được kẹo dày.

Mè xửng dẻo và mè xửng giòn Huế đặt cạnh nhau để so sánh kết cấu

Cách nhận biết mè xửng chất lượng khi mua

Cầm miếng mè xửng dẻo lên, bóp nhẹ thấy mềm nhưng không gãy, thả tay ra lại trở về hình dạng cũ là loại tốt. Màu sắc nên vàng trong, lớp mè phủ đều và thơm nhẹ mùi vừng rang.

Một vài dấu hiệu cần tránh:

• Kẹo quá cứng hoặc bở nát khi bẻ, thường do nấu quá lửa hoặc để quá lâu trên kệ.
• Kẹo dính tay nhiều, có mùi đường cháy hoặc lớp mè không đều, thường là hàng sản xuất đại trà thiếu kiểm soát.
• Bao bì không ghi rõ ngày sản xuất, thành phần hoặc hạn sử dụng thì nên bỏ qua.

Hạn sử dụng phổ biến của mè xửng đóng gói công nghiệp khoảng 6 đến 9 tháng kể từ ngày sản xuất, tùy nhà sản xuất.

Thương hiệu mè xửng nào đáng tin tại Huế?

Thiên Hương là thương hiệu mè xửng lâu đời và nổi tiếng nhất, có cơ sở sản xuất tại số 20 Chi Lăng, phường Gia Hội, thành phố Huế. Sản phẩm của Thiên Hương được biết đến với công thức gia truyền và chất lượng ổn định qua nhiều thế hệ.

Thuận Hưng là cái tên phổ biến thứ hai, nổi bật với dòng mè xửng dẻo mềm không dính răng, đóng gói tiện lợi và phân phối rộng ở nhiều tỉnh thành. Nếu muốn mua mè xửng gửi đi xa, Thuận Hưng thường dễ tìm hơn qua các kênh bán trực tuyến.

Hiền Ký là lựa chọn dành cho ai thích mè xửng mè đen dát mỏng, không đậu phộng, hương vị nhẹ nhàng hơn so với hai thương hiệu trên.

Khi mua, ưu tiên sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, ghi đầy đủ tên nhà sản xuất, ngày sản xuất và hạn sử dụng. Tránh mua hàng xá không bao bì tại các điểm bán ven đường không xác minh được nguồn gốc.

Cửa hàng đặc sản bán kẹo mè xửng và bánh kẹo Huế trên phố cổ

>> Tìm hiểu thêm: Đặc sản Huế list 30 món ăn ngon được du khách yêu thích

Mua mè xửng ở đâu khi đến Huế?

Các cửa hàng đặc sản tập trung nhiều trên đường Trần Hưng Đạo, Phan Đăng Lưu và khu vực quanh chợ Đông Ba. Du khách đi tour Huế từ Đà Nẵng thường được hướng dẫn viên gợi ý ghé qua các điểm này trước khi trở về.

Nếu không tiện ghé trực tiếp, có thể đặt mua từ các thương hiệu lớn có kênh bán chính thức trên sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, mua tại Huế có lợi thế kiểm tra được độ dẻo, mùi thơm và date sản phẩm trước khi quyết định.

Bảo quản và thưởng thức mè xửng đúng cách

Mè xửng dẻo giữ được chất lượng tốt nhất khi để ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Nếu mang đi xa hoặc muốn giữ lâu hơn, để trong ngăn mát tủ lạnh giúp kẹo không bị chảy nhũn, đặc biệt vào mùa hè khi nhiệt độ ngoài trời cao.

Cách thưởng thức truyền thống của người Huế là nhâm nhi mè xửng cùng tách trà nóng. Vị ngọt thanh của kẹo hòa với vị chát nhẹ của trà tạo nên sự cân bằng mà ít món ăn vặt nào có được. Mè xửng cũng rất hợp làm quà tặng vì nhẹ, dễ mang theo, hạn sử dụng dài và hầu như ai cũng ăn được.

Với giá chỉ vài chục nghìn đồng một gói, mè xửng là món quà nhẹ nhàng nhưng đúng chất Huế nhất mà du khách có thể mang về. Chọn loại dẻo nếu tặng người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, loại giòn nếu người nhận thích ăn kèm trà. Ưu tiên mua tại cửa hàng có thương hiệu rõ ràng, kiểm tra date trước khi mua, và bảo quản nơi mát nếu hành trình về nhà kéo dài hơn một ngày.

Tuyết Nhi – Daivietourist.vn