Nhà thờ Phủ Cam: hơn 340 năm lịch sử và lối kiến trúc hiếm có giữa lòng Huế

Nhà thờ Phủ Cam là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Huế, tọa lạc trên đồi Phước Quả ở bờ Nam sông Hương. Giáo đường này có lịch sử hơn 340 năm, trải qua ba lần xây dựng lại và hoàn thành năm 2000 theo thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ. Với mặt bằng hình cây thánh giá, mái vòm bê tông khoáng đạt cùng đôi tháp chuông cao vút, Phủ Cam là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo nổi bật nhất khi đến Huế.

Toàn cảnh nhà thờ Phủ Cam Huế nhìn từ chân đồi Phước Quả

Nhà thờ Phủ Cam ở đâu, vì sao nên ghé?

Nhà thờ Phủ Cam (còn viết là Phú Cam) nằm tại số 1 đường Đoàn Hữu Trưng, phường Thuận Hóa, thành phố Huế. Tên chính thức của công trình là Nhà thờ chính tòa Trái Tim Cực Sạch Đức Mẹ. Thánh đường được xây trên đồi Phước Quả, cách trung tâm thành phố chỉ vài phút di chuyển, nên rất thuận tiện để ghé tham quan trong hành trình khám phá Huế.

Điểm khiến Phủ Cam khác biệt so với phần lớn công trình tôn giáo ở Huế là lối kiến trúc. Thay vì mang dáng dấp cổ kính truyền thống như chùa chiền hay lăng tẩm, nhà thờ này sở hữu phong cách hiện đại pha cổ điển phương Tây, tạo nên sự tương phản thú vị giữa cảnh quan cố đô. Từ vị trí trên đồi, du khách có thể phóng tầm mắt về phía sông Hương, trường Quốc Học và con đường Nguyễn Trường Tộ với hai hàng cổ thụ.

>> Gợi ý thêm:  Chùa Diệu Đế Huế – Khám phá ngôi Quốc tự linh thiêng, cổ xưa

Hơn 340 năm và ba lần xây dựng

Lịch sử nhà thờ Phủ Cam bắt đầu từ năm 1682, khi linh mục Langlois dựng một nhà nguyện nhỏ bằng tranh tre tại Xóm Đá, sát bờ sông An Cựu. Đây là giai đoạn Công giáo mới du nhập vào Việt Nam và bị triều đình cấm đoán, nên nhà thờ chỉ là công trình đơn sơ. Hai năm sau, linh mục Langlois mua đất trên đồi Phước Quả và cho xây nhà thờ bằng đá kiên cố hơn. Tuy nhiên, đến năm 1698, công trình bị triệt giải do các biến cố chính trị.

Phải đợi đến cuối thế kỷ 19, nhà thờ mới được hồi sinh. Theo Wikipedia tiếng Việt, năm 1898 Giám mục Eugène Marie Allys về Phủ Cam và bắt đầu cho xây dựng lại nhà thờ theo lối kiến trúc Gothic. Công trình hoàn thành khoảng năm 1902, với quy mô lớn hơn nhiều so với bản gốc. Nhà thờ Gothic này tồn tại được khoảng 60 năm.

Ảnh tư liệu nhà thờ Phủ Cam giai đoạn Gothic trước khi được xây lại

Bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 1960. Khi Giáo phận Huế được nâng lên hàng Tổng giáo phận, Tổng Giám mục Ngô Đình Thục quyết định phá bỏ nhà thờ cũ và xây mới hoàn toàn theo bản thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ. 

Khởi công đầu năm 1963, nhưng cuộc đảo chính cùng năm và những biến động chính trị sau đó khiến tiến độ xây dựng chậm lại nghiêm trọng. Đến năm 1967, công trình mới hoàn thành phần cung thánh. Mãi đến năm 1999, dưới sự chủ trì của Tổng Giám mục Nguyễn Văn Thể, nhà thờ mới được tiếp tục hoàn thiện và khánh thành vào tháng 5 năm 2000, đúng dịp kỷ niệm 150 năm thành lập Giáo phận Huế.

Nói cách khác, nhà thờ Phủ Cam như hiện nay là kết quả của gần 40 năm xây dựng gián đoạn, trải qua ba đời Tổng Giám mục.

Kiến trúc Ngô Viết Thụ có gì đặc biệt?

Ngô Viết Thụ là kiến trúc sư Việt Nam đầu tiên đoạt giải Khôi nguyên La Mã (Grand Prix de Rome), và nhà thờ Phủ Cam là một trong những tác phẩm tiêu biểu ông để lại cho Huế, bên cạnh Viện Đại học Huế, Đại học Sư phạm Huế và khách sạn Hương Giang. Theo VnExpress, đây là công trình có giá trị cao về cả lịch sử lẫn nghệ thuật kiến trúc.

Nhà thờ có mặt bằng hình cây thánh giá, đỉnh thánh giá hướng về phía Nam, chân hướng về phía Bắc. Vật liệu chính là bê tông cốt thép, kết hợp với đá, gỗ và ngói đất nung cho phần nền, cột và mái. Điểm đặc trưng nhất nằm ở hệ thống kết cấu chịu lực: các trụ đỡ đặt sát chân tường uốn cong lên thành mái vòm liên tục, tạo cảm giác không gian mở rộng và thoáng đãng bên trong thánh đường.

Mặt tiền nhà thờ Phủ Cam với sảnh chính và đôi tháp chuông hai bên

Mặt tiền chia thành ba phần rõ ràng: sảnh chính ở giữa, thánh đường phía sau và đôi tháp chuông cao vút hai bên. Phía trên các mái vòm có các viền kính màu xanh, tạo hiệu ứng ánh sáng huyền ảo khi chiếu vào bên trong. Bàn thờ chính được đặt ở phần lõm cuối thánh đường, phía trên cao treo cây thánh giá bằng gỗ thông già.

Điều đáng chú ý là Ngô Viết Thụ không đi theo lối Gothic cổ điển như nhà thờ trước đó, mà kết hợp kỹ thuật xây dựng hiện đại với nghệ thuật trang trí cổ điển phương Tây. Kết quả là một công trình vừa khoáng đạt, vừa gần gũi, không giống bất kỳ nhà thờ nào khác ở Huế.

>> Tìm hiểu thêm: Phố Cổ Bao Vinh Huế – Chiêm ngưỡng kiến trúc phố cổ trăm tuổi

Thời điểm, đường đi và lưu ý khi tham quan

Nhà thờ Phủ Cam nằm gần trung tâm Huế nên việc di chuyển khá đơn giản. Từ khu vực Đại Nội hay cầu Trường Tiền, du khách đi theo đường Nguyễn Trường Tộ về hướng Nam khoảng 5 phút bằng xe máy hoặc ô tô là đến đường Đoàn Hữu Trưng, nơi nhà thờ tọa lạc. Xe máy là phương tiện linh hoạt nhất vì khu vực quanh nhà thờ có đường nhỏ, dễ đậu đỗ.

Về thời điểm, tháng 1 đến tháng 4 thường là khoảng thời gian thời tiết Huế mát mẻ, ít mưa, phù hợp để tham quan ngoài trời. Nếu đến vào mùa hè (tháng 5 đến tháng 9), nên chọn sáng sớm hoặc gần chiều để tránh nắng gắt. Với kinh nghiệm du lịch Huế, khoảng 7h đến 9h sáng là lúc ánh sáng đẹp nhất để chụp ảnh kiến trúc.

Nhà thờ mở cửa tự do, du khách không mất phí vào tham quan. Tuy nhiên, giờ lễ cụ thể có thể thay đổi tùy thời điểm, nên kiểm tra trực tiếp với ban quản lý nhà thờ trước khi đến nếu muốn tham dự thánh lễ hoặc tránh giờ đông người.

Bậc thang dẫn lên khuôn viên nhà thờ Phủ Cam vào buổi sáng

Một số lưu ý cần nhớ:

• Mặc trang phục kín đáo, lịch sự vì đây là nơi sinh hoạt tôn giáo.
• Giữ yên lặng khi bước vào thánh đường, nhất là trong giờ lễ.
• Muốn chụp ảnh bên trong nhà thờ, nên hỏi phép cha xứ hoặc ban quản lý trước.
• Nếu đi cùng trẻ nhỏ, nhắc các bé không chạy nhảy hoặc gây ồn.
• Không xả rác trong khuôn viên nhà thờ.

Ngoài nhà thờ Phủ Cam, khu vực lân cận còn có nhiều điểm đáng ghé như trường Quốc Học, chùa Thiên Mụ và các lăng tẩm dọc bờ Nam sông Hương. Du khách muốn trọn một ngày tham quan Huế có thể kết hợp Phủ Cam vào lịch trình cùng các điểm này. Nếu xuất phát từ Đà Nẵng, tour Đà Nẵng đi Huế trong ngày của Đại Việt Tourist thường bao gồm các điểm dừng phổ biến ở cả bờ Bắc lẫn bờ Nam sông Hương, thuận tiện để ghé thêm Phủ Cam.

Phủ Cam phù hợp với du khách thích kiến trúc, nhiếp ảnh hoặc muốn trải nghiệm một khía cạnh văn hóa tôn giáo khác biệt so với chùa chiền và lăng tẩm thường thấy ở Huế. Nếu chỉ có thời gian hạn chế, ưu tiên ghé buổi sáng sớm khi khuôn viên vắng và ánh sáng tốt.

Hằng Min – daivietourist.vn