Cù Lao Chàm nói không với túi ni lông: từ chiến dịch cộng đồng đến thói quen của cả hòn đảo

“Cù Lao Chàm nói không với túi ni lông” là chiến dịch loại bỏ túi ni lông trên toàn xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm, TP Hội An, Quảng Nam), được phát động từ tháng 5/2009 và duy trì thành công đến nay. Sau hơn 17 năm, hòn đảo thuộc Khu dự trữ sinh quyển thế giới UNESCO này gần như không còn bóng dáng túi ni lông trong sinh hoạt lẫn buôn bán. Với du khách sắp ra đảo, hiểu rõ quy định này giúp tránh bỡ ngỡ ngay từ bến cảng.

Tấm biển Cù Lao Chàm nói không với túi ni lông tại cầu cảng xã đảo Tân Hiệp

Vì sao Cù Lao Chàm phát động chiến dịch cấm túi ni lông từ năm 2009?

Trước năm 2009, rác thải sinh hoạt trên Cù Lao Chàm bị đổ trực tiếp ra môi trường và xuống biển, trong đó túi ni lông chiếm tỷ lệ lớn và là loại rác khó phân hủy nhất. Cù Lao Chàm gồm 8 hòn đảo thuộc xã Tân Hiệp, chỉ có Hòn Lao là nơi hơn 3.000 dân sinh sống tập trung. Diện tích nhỏ, ba mặt giáp núi, một mặt hướng biển, nên lượng rác dù không lớn vẫn gây áp lực nặng lên hệ sinh thái rừng và biển vốn rất nhạy cảm.

Ngày 26/5/2009, UNESCO công nhận Cù Lao Chàm là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Gần như cùng thời điểm, ngày 23/5/2009, UBND xã Tân Hiệp chính thức phát động chiến dịch “Cù Lao Chàm nói không với túi ni lông”.

Theo báo Tuổi Trẻ, sáng kiến này do ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An, quyết tâm triển khai cùng chính quyền xã đảo. Mục tiêu ban đầu là triệt tiêu túi ni lông trong sinh hoạt thường ngày của toàn bộ hơn 600 hộ dân trên đảo.

Điều đáng chú ý là chiến dịch không dựa vào lệnh cấm hành chính áp đặt từ trên xuống. Thay vào đó, chính quyền vận động từng hộ ký cam kết tự nguyện, kết hợp phát miễn phí giỏ nhựa đi chợ và túi sinh thái tự hủy. Theo báo SGGP, Thành đoàn Hội An đã cấp miễn phí gần 3.000 giỏ nhựa cho các hộ dân để thay thế túi ni lông khi mua sắm hàng ngày.

>> Đọc thêm: Uống nước giếng ở Cù Lao Chàm thoát ế có thật không?

Từ vận động đến thói quen: hơn 600 hộ dân thay đổi ra sao?

Theo lời một tiểu thương tại chợ Tân Hiệp chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ, giai đoạn đầu “ai cũng thấy thiếu thiếu” vì túi ni lông quá tiện lợi, nhất là khi đựng hải sản, thực phẩm ướt. Tuy nhiên, chính quyền thành phố đã duy trì cấp giỏ xách và túi tự hủy định kỳ hai lần mỗi năm, đồng thời hệ thống loa phóng thanh xã đảo nhắc nhở hàng ngày.

Năm 2010, xã Tân Hiệp thành lập đội kiểm tra liên ngành chuyên giám sát việc sử dụng túi ni lông trên đảo. Theo báo Tuổi Trẻ Thủ Đô, đội này kiểm tra tại cảng, tại chợ và tại các điểm kinh doanh. Hộ nào vi phạm cam kết phải đóng quỹ 150.000 đồng. Hình thức này không phải phạt hành chính chính thống mà là cơ chế cộng đồng tự quản, nhưng hiệu quả rất rõ vì áp lực xã hội trên một xã đảo nhỏ rất mạnh.

Kết quả sau hơn một thập kỷ là sự thay đổi hoàn toàn trong thói quen. Người dân dùng lá chuối, giấy báo, túi lưới, giỏ nhựa thay cho túi ni lông. Tại chợ Tân Hiệp, hải sản được gói bằng giấy hoặc đựng trong hộp tái sử dụng. 

Theo tìm hiểu của kinh nghiệm du lịch Cù Lao Chàm, trước năm 2009, lượng khách du lịch đến đảo chỉ khoảng 32.000 người/năm, nhưng đến giai đoạn 2009 đến 2011 đã tăng lên 70.000 đến 80.000 lượt mỗi năm, một phần nhờ hình ảnh “đảo xanh không túi ni lông” thu hút sự tò mò.

Người dân chợ Tân Hiệp Cù Lao Chàm dùng giỏ nhựa và lá chuối thay túi ni lông

Du khách cần chuẩn bị gì trước khi ra Cù Lao Chàm?

Du khách không được mang túi ni lông lên đảo Cù Lao Chàm. Ngay tại cảng Cửa Đại (điểm xuất phát chính từ Hội An) và tại cảng Cù Lao Chàm, nhân viên sẽ kiểm tra và nhắc nhở. Nếu lỡ mang theo, túi ni lông sẽ được thu lại và du khách được đổi sang túi giấy hoặc túi lưới miễn phí.

Để chuyến đi không bị gián đoạn, du khách nên chuẩn bị trước:

• Dùng balo hoặc túi vải để đựng đồ cá nhân thay vì túi ni lông. Đây là cách đơn giản nhất, không cần mua thêm gì.
• Mang theo túi vải hoặc túi lưới nhỏ nếu dự định mua hải sản, đặc sản trên đảo. Người bán tại chợ Tân Hiệp không cung cấp túi ni lông.
• Chuẩn bị bình nước tái sử dụng thay vì chai nhựa dùng một lần. Cù Lao Chàm cũng đang hạn chế đồ nhựa dùng một lần.
• Không cần lo lắng quá mức. Trên đảo có bán túi sinh thái, túi giấy với nhiều mẫu mã. Chi phí chỉ vài nghìn đồng mỗi chiếc.

Một lưu ý thực tế: quy định này áp dụng cho mọi du khách, kể cả khách đi tour lẫn khách tự túc. Nếu bạn đi tour từ Đà Nẵng hoặc Hội An, hướng dẫn viên thường nhắc trước, nhưng khách tự đặt vé cano cần tự chủ động chuẩn bị.

Du khách nhận túi giấy thay túi ni lông tại cảng Cù Lao Chàm

>> Đọc thêm: Những phương tiện ra Cù Lao Chàm phổ biến nhất hiện nay

Từ cấm túi ni lông đến loại bỏ ống hút nhựa và đồ nhựa dùng một lần

Chiến dịch không dừng lại ở túi ni lông. Cuối năm 2018, TP Hội An tiếp tục phát động chương trình “Cù Lao Chàm nói không với ống hút nhựa”. Theo VTC News, Cù Lao Chàm là địa phương đầu tiên trong cả nước thực hiện chương trình này.

Quán cà phê, nhà hàng trên đảo chuyển sang dùng ống hút sậy, tre, trúc. Chi phí cao hơn rõ rệt (khoảng 80.000 đồng chỉ mua được 100 ống hút sậy, trong khi cùng số tiền mua được hàng trăm ống hút nhựa), nhưng các hộ kinh doanh vẫn chấp nhận vì đây là một phần thương hiệu của đảo.

Bước tiến mới nhất là việc UBND tỉnh Quảng Nam ban hành quyết định thành lập Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm vào ngày 17/5/2024 với tổng diện tích gần 12.600 ha, theo vietnamplus.vn.

Đến năm 2025, xã Tân Hiệp được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, theo báo Tuyên Quang. Hai dấu mốc này cho thấy chiến dịch “nói không với túi ni lông” không chỉ là phong trào mà đã trở thành nền tảng cho định hướng phát triển bền vững lâu dài của cả khu vực.

Quán cà phê trên đảo Cù Lao Chàm phục vụ ống hút tre thay ống hút nhựa

Nếu bạn đang lên kế hoạch ra Cù Lao Chàm, hãy coi quy định không túi ni lông như một phần trải nghiệm thay vì sự bất tiện. Chỉ cần một chiếc ba lô và một túi vải nhỏ là đủ để mua sắm, đựng đồ trên đảo mà không gặp khó khăn gì. Đây cũng là cách để mỗi du khách góp phần giữ cho Cù Lao Chàm đúng với danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới mà UNESCO trao tặng.

Hằng Min – daivietourist.vn