Giếng cổ Champa Cù Lao Chàm: di tích hơn 200 năm giữa biển khơi có gì đặc biệt?

Giếng cổ Champa Cù Lao Chàm là di tích quốc gia hơn 200 năm tuổi do người Chăm xây dựng trên đảo, nổi tiếng vì giữ được nước ngọt quanh năm giữa biển khơi và gắn liền với lời đồn “uống nước giếng sẽ thoát ế”. Giếng nằm tại xóm Cấm, khu vực Bãi Làng, chỉ cách cầu cảng khoảng 300 m, và được công nhận di tích quốc gia từ năm 2006. Nếu bạn đang lên lịch trình Cù Lao Chàm, đây là điểm dừng chân đáng ghé nhất để hiểu thêm về dấu ấn văn hóa Chăm trên hòn đảo này.

Giếng cổ Champa Cù Lao Chàm nhìn từ trên với thành giếng tròn giữa xóm Cấm

Giếng cổ Champa nằm ở đâu trên Cù Lao Chàm?

Giếng cổ Champa tọa lạc ngay ngã ba đường bê tông của xóm Cấm, thuộc khu vực Bãi Làng trên đảo Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp, thành phố Đà Nẵng). Vị trí này chỉ cách cầu cảng nơi tàu cập bến khoảng 300 m, nên hầu hết du khách ra đảo đều có thể đi bộ đến trong vài phút.

Giếng còn được gọi bằng tên dân gian là giếng Xóm Cấm. Xung quanh giếng, trong bán kính khoảng 500 m có hai di tích khảo cổ quan trọng khác: di tích tiền Sa Huỳnh ở Bãi Ông (phía Đông Bắc) và di tích khảo cổ Bãi Làng (phía Tây Nam). Cả ba điểm tạo thành một cụm di sản cho thấy vùng đảo này từng có hoạt động cư trú và giao thương từ rất sớm.

Lưu ý nhỏ: Cù Lao Chàm trước thuộc thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam. Theo sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã đảo Tân Hiệp nay thuộc thành phố Đà Nẵng. Nhiều tài liệu du lịch cũ vẫn ghi Hội An, nhưng về mặt hành chính hiện tại thì giếng cổ thuộc địa bàn Đà Nẵng.

>> Đọc thêm: Chùa Hải Tạng Cù Lao Chàm: ngôi chùa 4 khônggần 300 năm tuổi giữa biển Hội An

Kiến trúc “trời tròn đất vuông” và câu chuyện hơn 200 năm

Giếng có kiến trúc dạng ống tròn đặt trên nền vuông, phản ánh quan niệm “trời tròn đất vuông” phổ biến trong văn hóa Chăm. Thành giếng và lòng giếng đều xây bằng gạch xếp chồng không dùng chất kết dính, nhờ đó nước từ mạch ngầm thấm qua các khe gạch vào giếng một cách tự nhiên.

Theo các nguồn khảo cổ, giếng có niên đại hơn 200 năm và được công nhận là di tích quốc gia vào năm 2006. Về thời điểm xây dựng chính xác, các nguồn chưa hoàn toàn thống nhất: một số tài liệu ghi cuối thế kỷ 18, một số khác gắn với giai đoạn Champa cai quản khu vực miền Trung từ thế kỷ 10. Điều không thể phủ nhận là kỹ thuật tìm mạch nước ngầm của người Chăm xưa rất tinh xảo, bởi họ đã xác định được nguồn nước ngọt giữa một hòn đảo bao quanh bởi nước mặn.

Cận cảnh thành giếng cổ Champa xây bằng gạch không chất kết dính trên nền vuông

Ngoài vai trò cung cấp nước sinh hoạt cho cư dân đảo, giếng từng là điểm tiếp nước ngọt cho thương thuyền quốc tế trên tuyến hàng hải nối Đông và Tây trong giai đoạn thế kỷ 15 đến 18. Các tàu buôn từ Ả Rập, Trung Hoa và nhiều nước Đông Nam Á dừng tại Cù Lao Chàm để bổ sung nước ngọt và trao đổi hàng hóa, biến hòn đảo thành một trạm trung chuyển trên con đường tơ lụa trên biển.

Nước ngọt giữa biển khơi và lời đồn “uống vào thoát ế”

Điểm khiến nhiều du khách tò mò nhất là giếng cho nước ngọt quanh năm dù nằm giữa đảo, bốn bề là biển mặn. Theo kinh nghiệm truyền đời của cư dân đảo, giếng chưa bao giờ cạn, kể cả trong những đợt hạn khắc nghiệt nhất. Nguyên nhân nằm ở kỹ thuật xây giếng: việc không dùng chất kết dính tạo ra các khe nhỏ giữa các viên gạch, giúp nước ngầm liên tục thấm vào và duy trì mực nước ổn định.

Người dân đảo còn tin rằng nước giếng nấu cùng một số loại lá rừng trên đảo có thể giúp giảm chứng say sóng. Đây là kinh nghiệm dân gian được truyền miệng, chưa có kiểm chứng khoa học, nhưng nhiều du khách vẫn muốn thử khi đến đảo.

Du khách dùng gàu nhựa múc nước giếng cổ Cù Lao Chàm để uống thử

Câu chuyện được nhắc đến nhiều nhất là lời đồn ai uống nước giếng cổ sẽ sớm tìm được tình yêu, hay nói vui là “thoát ế”. Không ai biết lời đồn này bắt nguồn từ đâu, nhưng nó đã trở thành một phần văn hóa gắn liền với giếng cổ và khiến hầu hết du khách, đặc biệt là giới trẻ, đều hào hứng check-in và uống thử. Dù thật hay không, đây là chi tiết tạo nên sức hút riêng của giếng Xóm Cấm so với nhiều di tích khác trên đảo.

>> Tìm hiểu thêm: Uống nước giếng ở Cù Lao Chàm thoát ế có thật không?

Giá vé, cách đi và lưu ý khi tham quan giếng cổ

Giếng cổ Champa miễn phí tham quan, nhưng để ra được Cù Lao Chàm bạn cần trả phí di chuyển và phí tham quan đảo. Từ cảng Cửa Đại (Hội An), có hai phương tiện chính để đến đây:

Theo Nghị quyết 16/2026 của HĐND thành phố Đà Nẵng (có hiệu lực từ 10/6/2026), phí tham quan Cù Lao Chàm là 70.000đ/người/lượt. Phí sinh thái thêm khoảng 20.000 đến 30.000đ/người. Giá cano và phụ phí có thể thay đổi theo mùa và đơn vị vận chuyển, nên bạn cần kiểm tra lại tại thời điểm đặt vé.

Theo kinh nghiệm du lịch Cù Lao Chàm, thời điểm phù hợp nhất để đến giếng cổ là mùa khô, từ tháng 3 đến tháng 9, khi biển lặng và trời ít mưa. Ngoài khoảng này, tàu cano có thể bị hoãn hoặc hủy chuyến do sóng lớn.

Ngoài ra, còn một số kinh nghiệm thực tế mà bạn nên biết:

• Sau khi cập bến Bãi Làng, đi bộ khoảng 5 phút vào xóm Cấm là đến giếng. Hỏi bất kỳ người dân nào cũng được chỉ đường.
• Tại giếng đã có sẵn gàu nhựa để du khách múc nước, không cần mang theo dụng cụ.
• Cù Lao Chàm áp dụng quy định không sử dụng túi ni lông trên đảo. Không vứt rác xuống giếng vì đây vẫn là nguồn nước sinh hoạt của người dân.
• Giếng nằm ngoài trời, nắng khá gắt vào buổi trưa. Mang theo mũ, kem chống nắng và nước uống nếu đi vào giữa ngày.
• Nếu muốn nghe hướng dẫn viên kể chi tiết về lịch sử và truyền thuyết, bạn có thể đi theo tour Cù Lao Chàm 1 ngày thay vì tự túc. Đại Việt Tourist là một trong những đơn vị tổ chức tour tuyến này từ Đà Nẵng, bao gồm cano khứ hồi, ăn trưa và hướng dẫn viên.

Cano cao tốc chở du khách từ cảng Cửa Đại ra đảo Cù Lao Chàm

Giếng cổ Champa phù hợp với hầu hết du khách đến Cù Lao Chàm, dù đi gia đình, nhóm bạn hay cặp đôi. Điểm tham quan nhỏ gọn, không mất nhiều thời gian, nhưng sẽ ý nghĩa hơn nếu bạn dành vài phút tìm hiểu câu chuyện phía sau thay vì chỉ check-in rồi đi. Nếu kết hợp thêm tắm biển ở Bãi Chồng hoặc lặn ngắm san hô, một ngày trên đảo là vừa đủ mà không bị vội.

Tuyết Nhi – Daivietourist.vn