Làng chiếu Cẩm Nê: hành trình hơn 500 năm giữ nghề dệt chiếu

Làng chiếu Cẩm Nê là làng nghề dệt chiếu cói truyền thống tại xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 14 km về phía Tây Nam. Nổi tiếng từ thời nhà Nguyễn với chiếu hoa từng được chọn làm vật phẩm tiến vua, đây là một trong số ít làng nghề miền Trung còn giữ nguyên kỹ thuật dệt thủ công trên khung cửi gỗ. Với du khách muốn trải nghiệm một Đà Nẵng khác, yên tĩnh và đậm bản sắc, Cẩm Nê là điểm đến khó bỏ qua.

Toàn cảnh làng chiếu Cẩm Nê Đà Nẵng với những tấm chiếu cói phơi dọc đường làng

Cẩm Nê nằm ở đâu và di chuyển bằng cách nào?

Làng Cẩm Nê thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, nằm giữa vùng đồng bằng phù sa do sông Cẩm Lệ bồi tạo. Từ trung tâm Đà Nẵng, bạn đi theo Quốc lộ 1A hướng về Hội An, đến khu vực Cầu Đỏ thì rẽ vào đường Trần Đại Nghĩa nối dài hướng Hòa Vang. Quãng đường dài khoảng 14 km, mất chừng 20 phút chạy xe máy.

Bạn có thể sử dụng xe máy, là phương tiện linh hoạt nhất vì đường vào làng nhỏ, uốn lượn qua các ngõ xóm. Nếu đi theo nhóm đông hoặc không quen đường, bạn có thể tham khảo các tour ngoại ô Đà Nẵng có kèm hướng dẫn viên thuyết minh tại chỗ.

Hơn 500 năm giữ nghề từ đất Thanh Hóa vào miền Trung

Nghề dệt chiếu tại Cẩm Nê có nguồn gốc từ Hoằng Hóa, Thanh Hóa, theo chân những đoàn di dân vào Nam trong cuộc Nam chinh của vua Lê Thánh Tông khoảng năm 1471. Các dòng họ Phan, Nguyễn, Trương là những gia tộc đầu tiên mang nghề dệt chiếu đến vùng đất này và lập làng bên dòng sông Cẩm Lệ.

Giai đoạn cực thịnh của làng nghề gắn liền với triều nhà Nguyễn. Nhờ kỹ thuật dệt khít, hoa văn tinh xảo và độ bền vượt trội so với chiếu các vùng khác, chiếu Cẩm Nê được chọn làm vật phẩm tiến vua. Theo Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, danh tiếng này đã giúp sản phẩm Cẩm Nê được biết đến rộng rãi từ Quảng Trị, Huế cho đến các tỉnh miền Trung.

Ngày nay, một số gia đình vẫn duy trì khung cửi truyền thống, vừa sản xuất vừa phục vụ du khách tham quan.

Từ sợi cói đến tấm chiếu hoa: quy trình dệt tại Cẩm Nê

Mỗi tấm chiếu Cẩm Nê trải qua nhiều công đoạn thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi tay khéo léo. Một điểm đặc biệt là Cẩm Nê không có vùng trồng cói tại chỗ, toàn bộ nguyên liệu lác (cói) và đay phải thu mua từ các vùng khác.

Quy trình dệt chiếu Cẩm Nê gồm các bước sau:

• Chọn nguyên liệu: Chọn cây cói dài, sợi chắc, đều nhau. Cói sau khi mua về được ngâm nước rồi phơi khô để tạo độ dẻo khi dệt.
• Nhuộm màu: Với chiếu hoa, người thợ nhuộm từng sợi cói theo màu mong muốn (đỏ, xanh lá, vàng, xanh lam) rồi phơi khô lần nữa. Khác với nhiều nơi dệt chiếu trắng rồi in hoa sau, Cẩm Nê nhuộm sợi trước khi đưa lên khung.
• Chuẩn bị khung dệt: Khổ dệt và thoi thường được làm từ cây cau già, chọn cây thẳng, nhẹ và bền.
• Dệt chiếu: Hai người phối hợp, một người giữ khổ, một người cầm thoi. Làm việc liên tục khoảng 10 tiếng có thể ra 1,5 đến 2 đôi chiếu, tùy loại chiếu trơn hay chiếu hoa, khổ rộng hay hẹp.
• Phơi và hoàn thiện: Chiếu dệt xong được trải phơi nắng cho trắng sáng, sau đó ghim đầu dây đay ở hai bên để sợi cói không bung ra.

Nghệ nhân Cẩm Nê đang dệt chiếu trên khung cửi gỗ truyền thốngChiếu Cẩm Nê có hai loại chính: chiếu trơn (sợi trắng không nhuộm, bóng mịn) và chiếu hoa (hoa văn nhiều màu sắc, thường mang họa tiết truyền thống). Chiếu trơn dệt bằng lác dài không chắp nối có giá cao hơn do sợi đều và bền hơn.

Đến Cẩm Nê trải nghiệm gì?

Theo tìm hiểu của kinh nghiệm du lịch Đà Nẵng, du khách đến Cẩm Nê không cần mua vé vào cổng, cũng không mất phí gửi xe. Trải nghiệm chính nằm ở việc quan sát trực tiếp quy trình dệt chiếu thủ công tại các hộ gia đình còn giữ nghề và đắm mình trong không gian làng quê yên tĩnh.

Một số hoạt động phổ biến khi tham quan làng bạn không nên bỏ lỡ như:

• Xem nghệ nhân nhuộm cói, phơi cói dọc các con đường làng, tạo nên cảnh sắc rất đặc trưng cho chụp ảnh.
• Trò chuyện với người dân về kỹ thuật dệt, lịch sử làng nghề. Nhiều hộ sẵn sàng cho du khách thử tay trên khung dệt.
• Mua chiếu cói thủ công làm quà. Đây cũng là cách thiết thực nhất để hỗ trợ người dân duy trì nghề truyền thống.
• Kết hợp tham quan làng cổ Phong Nam gần đó để có hành trình ngoại ô trọn vẹn hơn.

Có thể thấy rằng, làng chiếu Cẩm Nê phù hợp với du khách thích khám phá văn hóa, chụp ảnh làng quê hoặc muốn tìm một nhịp sống chậm khác hẳn khu vực biển Mỹ Khê, Sơn Trà. 

Thời điểm nào nên ghé Cẩm Nê?

Mùa khô từ tháng 3 đến tháng 9 là khoảng thời gian thuận tiện nhất để tham quan vì thời tiết nắng ráo, dễ di chuyển và cũng là lúc cói được phơi nhiều dọc đường làng, tạo bối cảnh chụp ảnh đẹp. Buổi sáng sớm có ánh sáng dịu, phù hợp chụp cảnh nghệ nhân làm việc. Buổi chiều nắng vàng đậm hơn, tạo hiệu ứng chiều sâu trên các lớp cói phơi.

Một thời điểm khác rất đáng cân nhắc là từ tháng 11 âm lịch trở đi, khi người dân bắt đầu vụ chiếu xuân phục vụ Tết. Giai đoạn này, không khí sản xuất nhộn nhịp hơn, chiếu được trưng bày và buôn bán khắp lối, phảng phất hương cói đặc trưng.

Những bó cói nhiều màu sắc phơi dọc đường làng Cẩm Nê vào mùa khô

Cần lưu ý gì trước khi đến Cẩm Nê?

Cẩm Nê là làng nghề đang sinh hoạt, không phải khu du lịch được quy hoạch, nên bạn cần tôn trọng không gian sống của người dân. Xin phép trước khi chụp ảnh người thợ hoặc vào bên trong xưởng dệt. Hầu hết người dân rất thân thiện và sẵn lòng giới thiệu nghề, nhưng lịch sự hỏi trước luôn là cách tốt nhất.

Nếu muốn mua chiếu, bạn nên ưu tiên mua trực tiếp tại các hộ sản xuất thay vì qua trung gian. Giá chiếu thủ công dao động tùy kích thước, loại trơn hay hoa, và độ dài sợi cói. Chiếu trơn sợi dài không chắp thường đắt hơn chiếu sợi ngắn nối.

Ngôi làng ít quán xá về ăn uống, do đo, bạn nên ăn trước khi đi hoặc kết hợp dừng chân tại các quán ven Quốc lộ 1A trên đường về.

Câu hỏi thường gặp về làng chiếu Cẩm Nê

1. Làng chiếu Cẩm Nê có thu phí tham quan không?

Làng mở cửa tự do, du khách có thể vào tham quan mà không mất vé vào cổng hay phí gửi xe. Chi phí duy nhất phát sinh nếu bạn mua chiếu hoặc sản phẩm thủ công làm quà.

2. Nên dành bao lâu để tham quan Cẩm Nê?

Khoảng 1,5 đến 2 tiếng là đủ để đi dạo quanh làng, xem quy trình dệt chiếu và trò chuyện với nghệ nhân. Nếu muốn thử tay dệt hoặc kết hợp thăm làng cổ Phong Nam, bạn có thể dành cả buổi sáng hoặc chiều.

3. Có thể đặt tour đến Cẩm Nê không?

Có. Một số đơn vị lữ hành tại Đà Nẵng, trong đó có Đại Việt Tourist, tổ chức tour ngoại ô kết hợp tham quan các làng nghề truyền thống ở huyện Hòa Vang. Đi tour có lợi thế là có hướng dẫn viên thuyết minh chi tiết về lịch sử và kỹ thuật dệt chiếu, phù hợp với nhóm đông hoặc du khách lần đầu đến Đà Nẵng.

4. Chiếu Cẩm Nê khác gì chiếu công nghiệp?

Chiếu Cẩm Nê dệt hoàn toàn thủ công từ sợi cói tự nhiên, có hoa văn được nhuộm trực tiếp vào sợi trước khi dệt. Điều này tạo ra chiếu có hoa văn bền màu, không bong tróc như chiếu in hoa sau dệt. Chiếu cói thủ công cũng mát hơn chiếu nhựa, nhưng cần bảo quản khô ráo để tránh ẩm mốc.

5. Cẩm Nê có gì khác so với các làng nghề khác ở Đà Nẵng?

So với làng đá Non Nước hay làng bánh tráng Túy Loan, Cẩm Nê mang lại trải nghiệm yên tĩnh và mộc mạc hơn. Điểm nhấn nằm ở sắc màu rực rỡ của cói phơi dọc đường làng và cơ hội quan sát nghệ nhân làm việc trên khung cửi truyền thống. 

Nếu bạn muốn hiểu Đà Nẵng ở một góc nhìn khác, không phải biển và phố thị, thì nửa ngày ở Cẩm Nê sẽ cho bạn câu chuyện về một nghề thủ công đã tồn tại hơn 5 thế kỷ. Điều quan trọng là hãy đến sớm, khi làng nghề vẫn còn giữ được nhịp sản xuất thật, trước khi thế hệ nghệ nhân cuối cùng rời khung dệt.

Tuyết Nhi – Daivietourist.vn