Giếng cổ Bá Lễ Hội An: chiếc giếng Chăm nghìn năm không cạn làm nên hương vị phố Hội

Giếng cổ Bá Lễ là giếng nước do người Chăm Pa xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ 8 đến 9, nằm trong một con hẻm nhỏ giữa phố cổ Hội An (Quảng Nam). Đây là giếng cổ duy nhất tại Hội An được công nhận Di tích lịch sử Quốc gia, nổi tiếng với mạch nước hơn mười thế kỷ chưa từng cạn và vai trò không thể thay thế trong việc tạo nên hương vị đặc trưng của nhiều món ăn phố Hội.

Giếng cổ Bá Lễ Hội An nhìn từ trên xuống với thành giếng vuông phủ rêu phong

Chiếc giếng Chăm Pa hơn mười thế kỷ giữa phố Hội

Giếng Bá Lễ có niên đại ước tính từ thế kỷ thứ 8 đến 9, giai đoạn cộng đồng cư dân Chăm Pa sinh sống và giao thương tại cảng thị Hội An. Theo nhiều nguồn tư liệu lịch sử, người Chăm xưa đào giếng không chỉ để phục vụ sinh hoạt hàng ngày mà còn dùng nước ngọt trao đổi với tàu buôn nước ngoài ghé cảng.

Không ai biết chính xác giếng được đào từ năm nào. Các cao niên địa phương kể lại rằng khi người Việt đến định cư tại Hội An, chiếc giếng đã có sẵn và trở thành nguồn nước chung cho cả cộng đồng.

Ban đầu giếng không có tên gọi riêng. Cái tên “Bá Lễ” xuất hiện vào đầu thế kỷ 20, khi một phú hộ tên là Bá Lễ bỏ ra 100 đồng tiền Đông Dương (một số tiền rất lớn thời đó) để trùng tu toàn bộ giếng. Người dân lấy tên bà đặt cho giếng như cách tôn vinh công đức.

Theo dữ liệu khảo sát của Trung tâm Quản lý và Bảo tồn di tích Hội An, phố cổ hiện còn khoảng 80 giếng cổ. Giếng Bá Lễ được xếp hàng bậc nhất về cả bề dày lịch sử lẫn chất lượng nguồn nước, và là chiếc giếng duy nhất được công nhận Di tích lịch sử Quốc gia.

>> Xem thêm: Tham quan bảo tàng nghề y truyền thống Hội An có gì?

Kiến trúc vuông không vữa và mạch nước chưa từng cạn

Giếng Bá Lễ được xây theo kiểu hình vuông, đặc trưng của kiến trúc giếng Chăm Pa, khác hẳn giếng tròn phổ biến ở nhiều vùng khác. Diện tích khoảng 10 m², sâu chừng 12 m, toàn bộ thành giếng xây bằng gạch xếp khít mà không dùng vôi vữa kết dính. Dưới đáy là khung gỗ lim rộng bản, tồn tại suốt hàng trăm năm mà vẫn chắc.

Thành giếng Bá Lễ xây bằng gạch không vữa với lớp rêu phong bám dày

Lớp rêu phong phủ dày trên thành gạch tạo nên vẻ cổ kính khó tìm thấy ở nhiều di tích khác trong phố cổ. Cách miệng giếng khoảng nửa mét có một ban thờ thần giếng, nơi người dân thường đặt hoa quả và hương đèn vào ngày rằm, mùng một.

Điểm đáng chú ý nhất tại giếng Bá Lễ là mạch nước. Trải qua hơn mười thế kỷ, giếng Bá Lễ chưa bao giờ cạn, kể cả trong những đợt hạn nặng nhất. Nước giếng trong vắt, vị ngọt thanh, không nhiễm phèn và không nhiễm mặn. Nhiều người dân khẳng định vị nước giếng Bá Lễ khác hẳn nước giếng khoan hoặc nước máy thông thường.

Nước giếng Bá Lễ và hương vị đặc trưng của ẩm thực phố Hội

Cao lầu, mì Quảng, cơm gà, chè xí mà và nhiều món đặc sản Hội An đều được chế biến bằng nước giếng Bá Lễ. Người dân tin rằng chính nguồn nước này tạo nên sự khác biệt trong hương vị, và nếu dùng nước khác thì món ăn sẽ không giữ được vị đặc trưng.

Cao lầu là ví dụ rõ nhất. Sợi mì cao lầu phải ngâm tro và luộc bằng nước giếng Bá Lễ để đạt độ dai và màu sắc đúng chuẩn. Đây là lý do nhiều quán cao lầu vẫn giữ thói quen mua nước từ những người gánh nước giếng thuê thay vì dùng nước máy. Theo trang thông tin di sản Hội An (hoianworldheritage.org.vn), không chỉ quán nhỏ mà cả nhà hàng sang trọng cũng phụ thuộc vào nguồn nước này.

Tô cao lầu Hội An đặc sản nấu từ nước giếng cổ Bá Lễ

Ngoài ẩm thực, nước giếng Bá Lễ còn được dùng trong sinh hoạt tâm linh. Nhiều gia đình lấy nước giếng để cúng lễ, và một số người dân vẫn giữ tập quán tắm nước giếng cho trẻ sơ sinh vì tin rằng nước giúp da dẻ hồng hào.

Du khách đến Hội An cũng thường muốn nếm thử ngụm nước giếng cổ. Một gia đình sống gần hẻm giếng trang bị sẵn chum nước có dòng chữ “Nước giếng dành cho du khách” để phục vụ nhu cầu này.

>> Tìm hiểu thêm: Chợ Hội An có gì ngon – Kinh nghiệm thưởng thức ẩm thực phố Hội

Cách đến giếng cổ Bá Lễ và những điều nên biết trước khi ghé

Giếng Bá Lễ nằm trên đường Trần Hưng Đạo, đoạn gần giao với đường Phan Châu Trinh, trong một con hẻm nhỏ. Trước hẻm có biển chỉ dẫn, đi thêm khoảng 20m là đến giếng. Giếng mở cửa tự do, không mất vé tham quan.

Du khách thường gửi xe ở bãi xe Nguyễn Hoàng (gần chợ đêm hoặc Chùa Cầu) rồi đi bộ vào, mất khoảng 7 đến 15 phút. Xe đạp thuê tại Hội An có giá khoảng 40.000 đến 50.000 đồng mỗi ngày, cũng là cách di chuyển phổ biến trong phố cổ. Hẻm giếng hẹp nên không vào được bằng ô tô.

Theo kinh nghiệm du lịch Hội An, thời điểm nên ghé là buổi sáng sớm (7h đến 9h) khi ánh sáng đẹp và không khí trong lành, hoặc chiều muộn (15h đến 17h) khi nắng dịu. Tháng 2 đến tháng 8 là mùa khô tại Hội An, thuận tiện nhất để đi dạo phố cổ.

Biển chỉ dẫn lối vào hẻm dẫn đến giếng cổ Bá Lễ trong phố cổ Hội An

Vài điều cần lưu ý: đây vẫn là nguồn nước sinh hoạt thực sự của người dân, không chỉ là điểm du lịch. Du khách nên giữ gìn vệ sinh quanh giếng, không vứt rác hoặc leo trèo thành giếng. Nếu muốn lấy nước uống thử, hãy hỏi phép người dân xung quanh.

Giếng cổ Bá Lễ là điểm dừng chân ngắn, phù hợp để kết hợp trong hành trình đi bộ khám phá phố cổ hơn là đi riêng lẻ. Du khách có thể ghé giếng trước hoặc sau khi tham quan Chùa Cầu , hội quán Phúc Kiến hay nhà cổ Tấn Ký vì các điểm này đều nằm trong bán kính đi bộ vài trăm mét. Với ai muốn có hướng dẫn viên đi cùng để nghe kể câu chuyện lịch sử từng di tích, tour Hội An 1 ngày từ Đại Việt Tourist là lựa chọn tiện lợi vì lịch trình thường bao gồm cả khu phố cổ.

Muốn khám phá phố cổ Hội An trọn vẹn cùng hướng dẫn viên? Liên hệ Đại Việt Tourist để được tư vấn lịch trình phù hợp. Xem tour Hội An »

Hằng Min – daivietourist.vn